Marital Agreements: International Lawyers Neglect Jurisdictional Developments at their Peril
Radmacher v Granatino
Deze zaak betrof een echtscheiding tussen een zeer vermogende Duitse erfgename van een familiebedrijf en een Franse ex-bankier, die zijn succesvolle baan bij een bank had ingeruild voor een financieel minder lucratieve carrière in de wetenschap. Partijen hadden vier maanden voorafgaand aan hun huwelijk bij een Duitse notaris een akte van huwelijkse voorwaarden laten opstellen, waarin zij iedere gemeenschap van goederen hadden uitgesloten. Partijen hadden inmiddels twee dochters toen zij gingen scheiden in Engeland. De vraag die tot drie instanties aan de Engelse rechter voorlag was of de Duitse akte van huwelijkse voorwaarden ook in een Engelse echtscheidingsprocedure rechtsgeldig en bindend is. De Supreme Court heeft die vraag bevestigend beantwoord, de akte toetsend aan de volgende vereisten:
· hadden partijen de gelegenheid gehad voorafgaand aan het sluiten van de huwelijkse voorwaarden onafhankelijk juridisch advies te verkrijgen over de op te stellen huwelijkse voorwaarden;
· hadden zij elkaar volledige openheid van zaken gegeven over hun financiële positie, dan wel hadden zij daarvan bewust afgezien;
· was er geen druk op (een van de) partijen uitgeoefend bij het aangaan van de huwelijkse voorwaarden.
Deze uitspraak is ook relevant voor de Nederlandse rechtspraktijk, omdat ook in Nederland voorafgaand of tijdens het huwelijk huwelijkse voorwaarden worden opgemaakt en Nederlanders ook veelvuldig al dan niet tijdelijk in het buitenland werkzaam zijn en daar hun gezinsleven opbouwen. Daarnaast is de uitspraak relevant voor bijvoorbeeld Brits-Nederlandse echtparen, die Nederlandse huwelijkse voorwaarden hebben laten opmaken of dat voornemens zijn te doen. Meer in algemene zin zijn de in die uitspraak genoemde voorwaarden ook goed bruikbaar voor de Nederlandse rechtspraktijk, voor zover notarissen al niet volgens die principes zouden werken.
Tien top tips van de familierechtadvocaat
In het artikel wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste aandachtspunten waarop men moet letten als men huwelijkse voorwaarden laat opmaken:
1. Registratie huwelijkse voorwaarden. Nederlandse aktes van huwelijkse voorwaarden worden geregistreerd in het Huwelijksgoederenregister. Veel mensen weten niet dat die mogelijkheid ook bestaat voor buitenlandse huwelijkse voorwaarden. Door registratie van de buitenlandse akte voorkomt men dat schuldeisers in Nederland er van mogen uitgaan dat partijen in gemeenschap van goederen zijn gehuwd;
2. Rechtskeuze. Het is verstandig een rechtskeuze uit te brengen wanneer men huwelijkse voorwaarden laat opstellen. Een dergelijke keuze brengt duidelijkheid in wat partijen hebben beoogd toen zij de akte aangingen en verhoogt in het licht van de Radmacher zaak wellicht ook de kans dat de buitenlandse rechter het Nederlandse recht zal betrekken in zijn oordeel over de wijze van afwikkeling van het huwelijksvermogensregime. Bovendien voorkomt een rechtskeuze ongewilde automatische wijziging van het huwelijksvermogensregime als gevolg van het Haags Huwelijksvermogens Verdrag 1978, waar Nederland partij bij is;
3. Ouderschapsplan. In Nederland is het verplicht bij de indiening van een echtscheidingsverzoek een ouderschapsplan te overleggen, waarin men tenminste regelt hoe de zorg voor de kinderen na echtscheiding wordt verdeeld, hoe men elkaar zal informeren over belangrijke aangelegenheden ten aanzien van de kinderen en hoe men de kosten van verzorging en opvoeding draagt. Het zou wellicht aanbeveling zijn als ouders van minderjarige kinderen, die voornemens zijn huwelijkse voorwaarden op te stellen, ook reeds nadenken over de wijze van zorg en opvoeding van hun minderjarige kinderen, informatieregeling en de wijze waarop zij de kosten van hun kinderen zullen verdelen;
4. Aantekeningen van de notaris. De aantekeningen van de notaris, die hij maakt in het kader van de gesprekken die hij met de aanstaande echtelieden voert over de op te maken huwelijkse voorwaarden, alsmede zijn toelichting op de concept akte en de correspondentie tussen partijen en de notaris, kunnen achteraf van onschatbare waarde blijken als er in geval van echtscheiding een geschil van mening ontstaat over de uitleg van de huwelijkse voorwaarden. Zorg dan ook dat u zorgvuldig en volledig wordt geïnformeerd over de inhoud van de huwelijkse voorwaarden en neem geen genoegen met een standaardverhaal. Bewaar bovendien de correspondentie met c.q. toelichting van de notaris over de huwelijkse voorwaarden goed!
5. Vertaling. Indien een van partijen de Nederlandse taal onvoldoende machtig is, is de notaris verplicht de Nederlandse akte van huwelijkse voorwaarden te voorzien van een beëdigde vertaling in een taal die de betrokkene wel begrijpt, of een tolk/vertaler te laten aanschuiven bij het verlijden van de akte van huwelijkse voorwaarden. In het laatste geval dient de akte van huwelijkse voorwaarden volledig te worden voorgelezen door de notaris. Een korte samenvatting is beslist niet voldoende;
6. Belastingadvies en estate planning. Denk bij het opstellen van de huwelijkse voorwaarden ook aan de fiscale gevolgen die het gekozen regime kan hebben en of dat uiteindelijk wel de bedoeling is. Het is raadzaam advies in te winnen van een fiscalist voordat u uiteindelijk de akte van huwelijkse voorwaarden tekent. Opname van een finaal verrekenbeding bij overlijden kan voorkomen dat de achterblijvende echtgenoot wordt opgezadeld met een torenhoge belastingclaim. Denk verder ook aan een goed testament, dat aansluit op de huwelijkse voorwaarden;
7. Goedkoop is duurkoop. Het is mogelijk huwelijkse voorwaarden te laten opmaken voor een gereduceerd tarief. Bedenk echter dat de opstelling van huwelijkse voorwaarden maatwerk is, en dat voor ieder echtpaar weer andere specifieke aspecten van belang kunnen zijn. De akte van huwelijkse voorwaarden regelt de juridische verhouding met uw partner voor de rest van uw leven en ook als uw huwelijk onverhoopt strandt. U kunt beter meer geld investeren in een goed contract dat ook in geval van “zwaar weer” standhoudt, dan dat u een standaard contract laat opstellen, dat achteraf belangrijke aspecten in uw specifieke situatie ongeregeld heeft gelaten;
8. De Directeur-Groot Aandeelhouder. Als u ondernemer bent en aandeelhouder bent in een onderneming, bedenk dan dat (het stranden van) uw huwelijk ook van invloed kan zijn op de financiële positie van de onderneming. Veelal worden er in aandeelhoudersovereenkomsten wel beperkingen opgenomen in geval van overdracht van de aandelen of een verplicht aanbiedingsrecht, maar dit voorkomt geen potentieel liquiditeitsprobleem bij de scheidende ondernemer, die met zijn of haar echtgenoot moet afrekenen. Maak goede afspraken met de andere aandeelhouders over hoe in zo’n geval te handelen en beperk de negatieve consequenties waar mogelijk in de akte van huwelijkse voorwaarden;
9. Advies van de buitenlandse advocaat. Indien er internationale aspecten spelen bij de opstelling van uw huwelijkse voorwaarden, bijvoorbeeld omdat u in het buitenland woont of uw partner een andere nationaliteit heeft, win dan tevens advies in bij een buitenlandse advocaat / notaris. Door die elementen en eventueel vormvereisten uit het buitenlandse recht te integreren in de huwelijkse voorwaarden, die ook naar Nederlands recht bruikbaar en aanvaardbaar zijn of juist die Nederlandse elementen er uit te halen, die niet geaccepteerd worden in het desbetreffende andere land, vergroot u de acceptatie van uw akte van huwelijkse voorwaarden in het desbetreffende andere land.
10. De huwelijkse voorwaarden APK. Laat tijdens uw huwelijk met enige regelmaat uw huwelijkse voorwaarden tegen het licht houden. Zijn die nog wel in overeenstemming met de alsdan geldende situatie? Is uw gezinssituatie bijvoorbeeld veranderd omdat er kinderen zijn geboren, of heeft uw onderneming een enorme groei doorgemaakt of juist het tegenovergestelde. Dit kunnen allemaal omstandigheden zijn die aanleiding zijn voor een eventuele wijziging van huwelijkse voorwaarden of tussentijdse afwikkeling van het periodiek verrekenbeding.
Onafhankelijke en separate advisering van partijen door een eigen advocaat komt in Nederland nog niet veel voor, nu de notaris in Nederland neutraal wordt geacht en die voorlichtende taak voor zijn rekening neemt. Bovendien wordt het als kostenverhogend ervaren. Toch kan ook in Nederland onafhankelijke advisering door een eigen advocaat van onschatbare waarde blijken. De “extra” kosten die vooraf worden gemaakt, verdienen zich terug als bij echtscheiding alsnog een geschil ontstaat over de uitleg en de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden. In situaties waarin er een groot verschil in informatie en / of vermogen is tussen de aanstaande echtelieden is separate advisering in ieder geval zeer aan te bevelen.
Sandra Verburgt
Den Haag, 4 oktober 2011
