Grensoverschrijdend gedrag bij defensie: waar ligt de grens?

Binnen defensie is het gebruik van functionele en soms harde communicatie geen uitzondering. Wie er werkt, herkent dit: de toon is vaak doelgericht en direct, omdat onder druk de ruimte voor nuance beperkt is. Recent is er onderzoek gedaan naar het taalgebruik binnen defensie, met name naar de rol van humor.¹  Dit onderzoek laat zien dat deze manier van communiceren binnen de defensiecultuur een belangrijke rol speelt bij het omgaan met stress en het versterken van groepsbanden.

Militair taalgebruik in context: wanneer wordt het verwijtbaar gedrag?

Maar wat als die manier van communiceren te ver gaat? Wanneer is het nog ‘militair taalgebruik’ en wanneer spreekt men van grensoverschrijdend gedrag bij defensie dat aanleiding kan zijn voor disciplinaire maatregelen zoals schorsing of zelfs ontslag?

De rechtbank Den Haag boog zich onlangs over deze vraag in een zaak waarin een militair werd ontslagen vanwege aanstootgevende opmerkingen (ECLI:NL:RBDHA:2025:3824). Volgens defensie waren de uitlatingen kwetsend. De militair stelde echter dat deze binnen het groepsverband niet beledigend bedoeld waren — collega’s bejegenden elkaar vaker grof binnen de heersende defensiecultuur.

De rechtbank stelde vast dat het gedrag niet professioneel was. Dat de militair niet de intentie had tot beledigen of discrimineren maakt daarbij niet uit. Het feit dat de militair na de gebeurtenis berouw toonde, openheid had gegeven en zich collegiaal had opgesteld, vond de rechtbank normaal en maakt de uitlatingen nog steeds onaanvaardbaar. Ondanks dat het Openbaar Ministerie besloot de militair niet te vervolgen, mag defensie als werkgever een eigen afweging maken en besluiten aan de militair een rechtspositionele maatregel, zoals ontslag, op te leggen.

De rechter oordeelde dat defensie bij het ontslagbesluit meer rekening had moeten houden met de defensiecultuur en context waarbinnen de uitlatingen waren gedaan door de militair. Binnen defensie is een stevige communicatie gangbaar. Daarnaast had de militair direct spijt betuigd, excuses gemaakt en een lange staat van dienst zonder eerdere incidenten. Bovendien had de repatriëring vanuit de West en het langdurig strafrechtelijk onderzoek een grote impact op het leven van de militair gehad.

De rechter stelde vast dat het gedrag ongepast was, maar niet zodanig ernstig dat ontslag de enige passende reactie was. Het beroep werd gegrond verklaard.

Juridisch advies bij grensoverschrijdende communicatie

Werkt u bij defensie en wordt u geconfronteerd met een (voorgenomen) rechtspositionele maatregel zoals schorsing of ontslag wegens vermeend grensoverschrijdend gedrag? Laat u dan tijdig juridisch adviseren.
Onze advocaten combineren kennis van het militair recht met inzicht in de Defensiecultuur.

Heeft u vragen over grensoverschrijdend gedrag bij defensie?

Of wilt u weten wat wij voor u kunnen betekenen? Neem dan contact op met onze specialist: Lotte Janse, advocaat militair recht. Zij helpt u graag.

¹(Bron: Tine Molendijk, cultureel antropoloog – Radboud Universiteit / Nederlandse Defensie Academie & Jori Kalkman, organisatiekundige – Nederlandse Defensie Academie)