Werknemersparticipatie (deel 3): stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen

In het vorige deel van onze blogreeks bespraken wij werknemersparticipatie via gewone aandelen: het volwaardige mede-eigenaarschap. Hoewel deze vorm aantrekkelijk kan zijn, blijkt in de praktijk dat ondernemers vaak terughoudend zijn om stemrecht en zeggenschap te delen met werknemers.

Stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen bieden dan een interessant alternatief. Werknemers verkrijgen een economisch belang in de onderneming, terwijl de zeggenschap bij de bestaande aandeelhouder(s) blijft.

In dit blog bespreken wij hoe deze structuren werken en wanneer zij geschikt zijn binnen een werknemersparticipatieplan.

Waarom kiezen voor beperkte zeggenschap?

Bij werknemersparticipatie bestaat vaak een spanningsveld tussen betrokkenheid en controle. Ondernemers willen werknemers laten delen in de waardeontwikkeling van de onderneming, zonder dat besluitvorming versnipperd raakt of strategische keuzes afhankelijk worden van een grote groep (kleine) aandeelhouders.

Stemrechtloze aandelen en certificeringsstructuren bieden hiervoor een oplossing.

Stemrechtloze aandelen

Stemrechtloze aandelen geven recht op dividend en de opbrengst bij een verkoop, maar niet op stemrecht in de algemene vergadering. De werknemer wordt daarmee wel aandeelhouder, maar zonder invloed op de besluitvorming binnen de onderneming.

Dat neemt niet weg dat de werknemer juridisch aandeelhouder blijft en daarmee bepaalde wettelijke rechten behoudt, zoals vergaderrechten. Juist daarom is een zorgvuldige inrichting van de statuten en de aandeelhoudersovereenkomst essentieel, met duidelijke afspraken over overdracht en waardering, met name bij uitdiensttreding.

Certificaten van aandelen

Een veelgebruikte vorm van werknemersparticipatie is certificering van aandelen via een stichting administratiekantoor (STAK). De STAK houdt de aandelen en is juridisch aandeelhouder, terwijl werknemers certificaten ontvangen. Daarmee worden economisch belang en zeggenschap van elkaar gescheiden. De STAK oefent het stemrecht uit en de betreffende werknemers delen in dividend en de verkoopopbrengst via hun certificaten.

Een STAK beschikt over (i) statuten, waarin de inrichting en besluitvorming binnen de STAK zijn vastgelegd, en (ii) administratievoorwaarden, waarin de rechtsverhouding tussen de STAK en de certificaathouders wordt geregeld. In de praktijk bepalen met name de administratievoorwaarden hoe de werknemersparticipatie feitelijk uitwerkt, maar ook de statuten van de vennootschap zijn relevant voor de certificaathouders; daarin wordt namelijk bepaald of de certificaathouders al dan niet vergaderrecht hebben.

Waarom kiezen ondernemers vaak voor certificering?

Certificering is met name geschikt wanneer meerdere werknemers participeren of wanneer verdere groei wordt verwacht. Doordat het stemrecht centraal wordt uitgeoefend door het STAK-bestuur, wordt versnippering van zeggenschap voorkomen.

Anders dan bij aandelen vereist de wet voor de overdracht van certificaten geen notariële akte. Certificaten kunnen door middel van een overeenkomst worden overgedragen, waarna de STAK de nieuwe certificaathouder in haar administratie verwerkt. Dit maakt toetreding en uittreding van werknemers relatief eenvoudig, terwijl de continuïteit en controle binnen de participatiestructuur behouden blijven.

Fiscale aandachtspunten stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen

Fiscaal worden stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen op dezelfde manier behandeld als gewone aandelen.

Worden de stemrechtloze aandelen of certificaten uitgegeven tegen een lagere prijs dan de waarde in het economisch verkeer (WEV), dan wordt het verschil beschouwd als loon in box 1, waarover de BV de gebruikelijke loonheffingen moet afdragen.

Indien er sprake is van een lucratief belang, dan worden zowel dividenduitkeringen als verkoopopbrengsten belast in box 1.

Is er geen sprake van een lucratief belang, dan geldt:

• bij een belang van ≥ 5%: belasting in box 2 (aanmerkelijk belang); en
• bij een belang van < 5%: belasting in box 3, forfaitair of, sinds kort mogelijk, op basis van werkelijk rendement (evenals als op basis van het wetsvoorstel dat ziet op de inkomsten uit sparen en beleggen). Belangrijk aandachtspunt is wel dat op basis van de voorgenomen wetswijzigingen vanaf 2028 waardestijgingen ook belast zullen worden in box 3.

Tot slot

Stemrechtloze aandelen en certificaten vormen een effectief midden tussen volledige aandelenparticipatie en puur financiële beloningsregelingen. Werknemers worden via dividend gerechtigd tot de winst en delen mee in de verkoopopbrengst, terwijl de zeggenschap bij de bestaande aandeelhouder(s) blijft.

Een succesvolle werknemersparticipatie vraagt echter om een zorgvuldige inrichting van governance, statuten, aandeelhoudersafspraken en fiscaliteit. Juist bij deze structuren is het vooral de juridische uitwerking die bepaalt of het participatieplan op lange termijn goed blijft functioneren.

Juridisch advies over werknemersparticipatie met stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen

Overweegt u werknemers te laten participeren zonder zeggenschap uit handen te geven? Onze ondernemingsrechtadvocaten en belastingadviseurs adviseren bij het structureren en implementeren van werknemersparticipatie via stemrechtloze aandelen en certificaten van aandelen, met aandacht voor governance, fiscale optimalisatie en praktische uitvoerbaarheid.